Choć światło jest niezbędne do widzenia, jego nadmiar lub nieodpowiednia ekspozycja mogą uszkodzić oczy. Źródłem potencjalnego zagrożenia jest przede wszystkim słońce, które emituje promieniowanie w różnych zakresach fal elektromagnetycznych:

• 49% światło widzialne,

• 44% promieniowanie podczerwone,

• 7% promieniowanie ultrafioletowe (UV).

Światło widzialne

Zakres światła widzialnego dla człowieka obejmuje długości fal od 380 do 780 nm. W zależności od długości fali wyróżniamy barwy:

• 380–430 nm – fioletowa

• 430–485 nm – niebieska

• 485–555 nm – zielona

• 555–600 nm – żółta

• 600–640 nm – pomarańczowa

• 640–780 nm – czerwona

Światło białe jest mieszaniną wszystkich barw. Zjawisko rozszczepienia światła białego na barwy podstawowe obserwujemy jako tęczę. Niektóre długości fal światła widzialnego stosuje się także w laserach okulistycznych.

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone (cieplne) nie wywołuje wrażeń wzrokowych, ale działa na tkanki oka poprzez podgrzewanie. Wyróżniamy:

• Podczerwień A: 780 nm – 1,4 µm

• Podczerwień B: 1,4 – 3 µm

• Podczerwień C: 3 µm – 1 mm

Długotrwała ekspozycja, np. u hutników czy przy pracy z laserami diodowymi (810 nm), może prowadzić do:

• uszkodzenia soczewki i rozwinięcia zaćmy,

• oparzeń rogówki przy falach powyżej 3 µm,

• termicznych uszkodzeń struktur oka.

Promieniowanie ultrafioletowe (UV)

UV ma wysoką aktywność biologiczną i może uszkadzać oko poprzez reakcje fotochemiczne. Źródła UV:

• słońce,

• lampy kwarcowe i solarne,

• łuk elektryczny (spawanie).

Rodzaje UV:

• UV C (180–290 nm) – pochłaniane przez ozon, nie dociera do Ziemi,

• UV B (290–315 nm) – częściowo absorbowane przez ozon, może powodować:

  • oparzenia rogówki,

  • zaćmę,

  • skrzydlik,

  • ślepotę śnieżną,

  • raka skóry,

• UV A (315–380 nm) – przyczynia się do:

  • przedwczesnego starzenia się skóry,

  • zwyrodnień plamki żółtej,

  • zaćmy.

Naturalna ochrona: melamina w tęczówce absorbuje UV i światło widzialne – osoby z ciemnymi tęczówkami są mniej narażone na zwyrodnienie plamki (AMD).

Czynniki zwiększające ekspozycję:

• pogoda i pora roku,

• otoczenie (śnieg, woda, piasek, beton),

• wysokość nad poziomem morza,

• długość ekspozycji,

• leki fotouczulające (np. tetracyklina, doksacyklina, psoraleny),

• niektóre środki halucynogenne (LSD).

Zagrożenia świetlne dla oka

Światło może uszkodzić oko mechanicznie, termicznie (lasery) lub chemicznie (fotochemicznie). Uszkodzenie fotochemiczne plamki powstaje np. przy bezpośrednim patrzeniu na słońce.

Objawy:

• obniżenie ostrości wzroku,

• mroczek centralny,

• zniekształcenie obrazu, mikropsja,

• światłowstręt, bóle głowy.

W ciężkich przypadkach może dojść do trwałego uszkodzenia plamki i znacznego pogorszenia widzenia (Visus 0,1–0,2).

Wniosek: światło słoneczne jest niezbędne, ale nadmiar jest szkodliwy. Należy stosować dobrej jakości okulary przeciwsłoneczne i chronić oczy przed długotrwałą ekspozycją.